Against a Science of Sacrifice

This reportage suggests that science academia in India is structured to put research scholars at risk of deteriorating mental health.

By Riddhi Dastidar

Trigger Warning: This report discusses student suicides and mental health issues such as depression. In case you need support/relief, here’s a list of resources you can go through.

When mice are killed for an experiment, lab-notes officially record them as having been ‘sacrificed’. There’s a certain degree of detachment required to pursue the sciences. Interviews with science research scholars suggest that this detachment extends within the scientific community too. 

I spoke to 20 current and former science scholars from eight institutes — IIT Madras, IIT Bombay , NCBS, Indian Institute of Science (IISc), International Centre for Theoretical Sciences (ICTS),  Institute of Mathematical Sciences (IMSc), Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) and Pondicherry University — to answer one question: 

What is it about Indian science today that leaves scholars unsupported and at risk of deteriorating mental health — contributing, in case of the worst outcome, to suicide?

Their accounts reveal a stressful, isolating, deeply hierarchical and unsupported academic environment, which seems almost designed to trigger mental illness, and completely at odds with the environment required to do innovative research —  an intrinsically creative pursuit. 

A long silence

With just a cursory look, it would seem that all science research scholars who decide to end their lives do so over ‘personal matters’ that have  “nothing to do with academia itself”. There’s a long tradition of vague silences all the way back to the suicide of Sunanda Bai, a brilliant graduate student in C.V Raman’s laboratory at IISc, back in 1945.

Five months ago NCBS lost one of its scholars to suicide. NCBS is a small, elite and relatively new institution. Although such incidents in academia are not new, no one expected it could happen here, in this small and liberal community. 

Namrata* and Rajesh* joined NCBS as PhD scholars around the same time, and were part of a close-knit group of friends. At an institute like NCBS, Rajesh told me, “everything revolves around your PhD. With stressful work hours and no boundaries, you spend most of your time on campus; your friend group and support system is largely within the campus and often with your own labmates.” So when things go wrong at work, it feels like a major disruption in your life.

Namrata was having a hard time coping in her first lab so she switched labs midway. This is rare but not unheard of.

Often older PIs tended to closely monitor research scholars in their labs to “motivate them”, as Rajesh had experienced. Supportive PIs, in contrast, he observed, look at mental illness like physical illness instead of fostering guilt for taking time off.

Namrata had a history of mental health issues but so did many others around her. “Almost every PhD student has self-doubt, like am I good enough to be here? When the PI’s statements mirror this, it just adds to the demons they’re already trying to fight,” Rajesh said.

Namrata had been seeing a therapist off-campus. She seemed to be doing better until she didn’t turn up for lab one day. Rajesh and a few others went to check on her at her residence close to campus, concerned that she wasn’t answering her phone.

Afterwards, he said, NCBS helped them talk to doctors and the police. An official email about the tragedy was sent out. Although there’s been talk of “changes that could be made,” Rajesh feels “nothing has really changed in the five months since”.

My request for comment to the communications office at NCBS was answered by Head of Academics, Mukund Thattai: “The campus has always offered free and confidential professional mental health counselling, provided by Parivartan. These services were immediately increased in the wake of the tragedy, as many students felt the need for support.”

“Professional grief counselling was provided one-on-one as well as in a group format, to all members of the campus community. All faculty members have attended sessions conducted by Parivartan that provided detailed instructions on mechanisms for supporting students dealing with mental health issues. A subset of students, faculty and staff have initiated a ‘Listening to campus’ program whose aim is to collect, catalogue and disseminate best practices to support all members of the campus community dealing with mental health and other issues,” he said, in response to the ‘nothing has changed’ comment.

What’s stress got to do with it?

In 2017, when the Mental Healthcare Act was passed, suicide was decriminalised on the assumption that no one would attempt it unless under excessive stress. Interviews with scholars showed that unreasonable expectations set by PIs, coupled with a lab-culture marked by fear of failure, long hours and isolation directly lead to poor mental health.

A former PhD scholar from IMSc described “a perpetual feeling of inadequacy” among postgraduate students including friends pursuing research elsewhere. “There’s a tendency to valourise a sacrificial approach — mental health, physical health, social life — all these things are supposed to take a backseat to science”.

This sentiment was unanimous among scholars across institutions I spoke to. “There are comments thrown around if they don’t see your face enough in the lab — even if your work hours differ,” a PhD scholar at IISc said. Soon after a bout of severe illness left her incapacitated, she started getting calls from the lab saying she “needed to come back immediately” while still in the hospital.

A former MSc student at NCBS who has since left academia said her anxiety skyrocketed, despite her lab being “less toxic than many others” she knew of. “Every time my PI would call me in, I’d get scared. Just the idea of going to the lab was distressing.”

A faculty member at IIT Bombay said that all of this, alongside the culture of “publish or perish” without much guidance, means that eventually “it’s not normal to really care about your work” or to take joy in it. He added that PIs themselves, having painstakingly survived this unforgiving system, are resistant to change, and under pressure to publish.

A number of studies have confirmed the association between work-stress and impaired psychological well-being including the onset of depression. In addition, studies report that under conditions of high work-stress, the perceived stress associated with “home life” can also increase. 

The care gap

Disha*, an integrated-PhD research scholar at IISc, recalls visiting the campus-counsellor when she first joined and started having panic attacks. The counsellor, who has since left, dismissed her symptoms and suggested she might have anaemia. She was advised to “have Revital (a nutrient supplement) and eat pomegranates”.

She added that a committee of faculty asked her how she could have depression when they saw her “smiling and walking around the other day”.

Such an inadequate understanding of mental health appears to be pervasive across institutes, as is the poor infrastructure to deal with mental illness.

Reflecting the larger care gap in India, the IISc website currently lists one visiting psychiatrist and two psychologists for over 4,000 students in addition to postdoctoral fellows and faculty. The psychiatrist is available twice a week and there are also counsellors available on all days. Sadly, last summer two PhD scholars ended their lives at IISc.

A PhD scholar who wrapped up his engineering PhD at IIT Madras last year dealt with major depression between 2015-16. During his time there, he mentioned that the entire student population of over 5000 plus faculty relied on a single visiting psychiatrist alongside campus-counsellors.

The institute-sponsored psychiatrist visited once a week and didn’t have time to completely address issues. “They’re more interested in temporarily suppressing it so you don’t cause issues for the administration. So then there’s a trust deficit.”

He expressed his frustration at a widespread perception among his cohort and faculty, that if you “can’t cope up, you’re weak. You’re not masculine enough.” When he fell into a deep depression, unable to leave his hostel room for days at a stretch, no one came to check.

Social connectedness: a solution?

In January 2019, two individuals ended their lives at IIT Madras. One of these incidents took place in Roshni’s* hostel. Roshni, a PhD scholar in humanities, recalled: “What stayed with me was that nobody realised she had died for two whole days!”

“It’s the biggest example of how solitary this whole process [science training] is… how being solitary is so accepted. Everyone works at odd hours and has different schedules, so very often you don’t see anyone.”

From the perspective of administration at IIT Madras, they are trying to tackle the issue. M.S Sivakumar, the Dean of Students or DOST believes the problem lies both in the kind of students that come to IITs — high achieving, introverted — and the tremendous expectations foisted on them from home.

“We’re trying many ways,” he told me over a phone call. There’s also a “wellness-team including counsellors and a visiting psychiatrist both by appointment and on-call.” Some senior students and faculty volunteer to counsel others through the Mitr initiative.

“But the difficulty we face is getting the information — who has a problem,” he said regretfully.

While the Dean is in search of interventions, Roshni feels that more organic social ties are required. A growing body of research strengthens the link between a lack of social connectedness and depression.

A current PhD scholar at IIT-M who was part of Mitr in the past agreed that while the initiative has helped students, the isolation in the sciences is profound and equated to productivity — unlike in the humanities where there is more interaction and engagement with social and mental health issues.

No institute for accountability — or rights

Across institutions, scholars spoke about absolute hierarchy as well as a lack of accountability in case of abuse, harassment, unreasonable expectations or toxic behaviour by PIs or faculty.

“The PI isn’t answerable like that,” said Sakina*, who graduated from NCBS with an MSc in 2016. “Technically there’s the Head of Department and Ethics Committee above the PI but they’re all friends.”

Somewhat predictably, impunity marks how institutes deal with complaints against casteism, gendered harassment, and religious discrimination.

Aliza* who pursued computer science at G. Pulla Engineering College in Andhra Pradesh spoke to me about the gendered Islamophobia she experienced as a visibly Muslim woman, wearing a burqa nearly a decade ago. From being asked why she bothered with education since she was “anyway going to marry someone from Saudi” and comments about “f*cking Muslim women” to being bullied out of a tech society — the experience left her with lasting trauma.

At the time of writing, harassment of many scholars and students from minority communities continues. Over the past year, a Kashmiri Muslim PhD scholar at Pondicherry University has been facing harassment from his PI, who refused to provide any direction and would abuse him for entering his room. The HOD hasn’t helped.

“He was planning to approach the VC with other Kashmiri friends, but I advised him to take people from other states as well,” his peer, another Kashmiri scholar said. “Other people may have the independence to protest but we have to keep it to ourselves.”

At IISc too, harassment of minorities is ongoing. Dalit research scholars were recently denied mentorship; they have also been prevented from entering the lab on occasion. When I reached out, the scholars declined to comment, citing a new addition to the code of conduct for students — a ban on speaking with the media. This, coupled with an inactive minority protection cell leaves the tradition of upper-caste majority in academia intact.

Over at IIT Madras, since 2018 persons from the ‘Vigilance’ department have been searching student’s rooms without notice. Meanwhile, a PhD scholar who asked to be anonymous reported that a recently leaked thread of emails among staff/faculty showed intent to deter students from having privacy in their rooms — suggesting if they wanted privacy that badly, “they should go to the loo”. Although male students are allowed to have female students in their room until 9 pm, the pattern of searches suggests that if a female student’s name turns up in the register of the hostel, the rooms are turned completely inside out.

Fined items have included kettles, condoms and cigarette butts. Why this bigoted attitude is being imposed on adults who must live in a residential set-up is anyone’s guess. “Some of my classmates have children!” the scholar said. “When you wouldn’t do this to faculty, why this hypocrisy with us? Do we not have rights?”

‘What shocked me was the demand for privacy…’ – Part of the leaked email thread between members of the student affairs’ team at IIT Madras.

What then?

“Mental health is not going to improve just because you add an extracurricular sport on campus or bring a counsellor once a week,” one of the many research scholars I interviewed told me. There is a need to alter our very image of what the pure sciences should look like. 

Over at the IITs and IISc, sources say there’s a discussion brewing about discontinuing stipends for Masters and Integrated-PhD scholars. Heading towards an embrace of increasing privatisation, burgeoning student debt and uncertain futures as in the US and UK is not going to help the already terrible mental health of science scholars in India. 

Academia itself draws from the upper classes. For example, If you come from a low-income family in Andhra Pradesh to IIST for a Master’s degree, you need to stay above a certain CGPA for your education to be free and have access to the dream — a placement at ISRO upon graduation. If you fall below the required CGPA, you have to pay up to Rs. 48,000 for a semester. You can get by on a starting stipend of 32,000 as a PhD scholar but as time goes on it gets harder. If you add a family to support or money to be sent home to the mix, the education system has no imagination about what to do with you.

Mental health does not exist in a vacuum. How individuals respond to work-stress is mediated by several factors — including genetics, socioeconomic conditions and social relationships. However ignoring the relationship between psychosocial factors like isolated high-pressure work environments and poor mental health — without seriously changing the system on which academia is built, is at best misguided, and at worst a willful insistence on viewing suicide-deaths in Indian science as ‘aberrations’. 

“This entire system of incentives for graduate research and structures of power need to be different,” one graduate student told me. “As long as academia is structured the way it is, we’re not going to be able to tackle mental health.”

Namrata’s death five months ago in NCBS did not make it to the news. Peers who weren’t close to her remarked at least the situation was “better here than at IISc”. 

Namrata was not a statistic. It’s easy to forget that in an article like this. “Tell me something about Namrata that has nothing to do with her death.” I texted Rajesh, her friend and colleague. He replied hours later, swamped with work.

“She was one of the kindest people I’ve met. She put others before herself, often to a fault. She was really into creating art — paper quilling in particular. She did her master’s in bioinformatics so she was our go-to when we had questions about coding and bioinformatics software. She also hated fruit desserts. Absolutely HATED them. No blueberry danish or mango yoghurt or sitaphal ice cream. She was unwilling to even taste them. Most importantly, she was someone you could count on.”

Author Bio: Riddhi Dastidar is a Delhi-based poet and journalist. She is a post-graduate student of MA Gender Studies at Ambedkar University Delhi. You can follow her @gaachburi to see more of her work, her cats or her nerdy love of gender-theory.

Editor’s note: Names marked with an asterisk (*) have been changed to protect the privacy of individuals.
(Those in distress or those having suicidal tendencies can call Arogya Sahayavani 104 for help – Karnataka)

Helpline numbers are also available here

This piece is part of a series supported by India Alliance.


रिद्धि दस्तीदार द्वारा लिखित
ट्रिगर की चेतावनी: इस रिपोर्ट में छात्रों द्वारा आत्महत्या और अवसाद जैसे मानसिक स्वास्थ्य मुद्दों पर चर्चा की गई है। यदि आपको सहायता/राहत की जरुरत है तो यहाँ दी गई संसाधनों की सूची देखें।

जब चूहों को किसी प्रयोग के लिए मारा जाता है तो प्रयोगशाला की टिप्पणियों में इसका उल्लेख आधिकारिक तौर पर ‘कुरबान’ होने के रूप में दर्ज किया जाता हैं। विज्ञान के रास्ते पर चलने के लिए कुछ हद तक अनासक्त होना पड़ता है। विज्ञान के अनुसंधान विद्वानों के साक्षात्कार से पता चलता है कि यह अनासक्ति वैज्ञानिक समुदाय के भीतर भी फैली हुई है।

मैंने 8 संस्थानों के विज्ञान के 20 वर्तमान और पूर्व विद्वानों से बात की – आईआईटी मद्रास, आईआईटी बॉम्बे, एनसीबीएस, भारतीय विज्ञान संस्थान (आईआईएससी), सैद्धांतिक विज्ञान के लिए अंतर्राष्ट्रीय केंद्र (आईसीटीएस), गणितीय विज्ञान संस्थान (आईआईटीसी), भारतीय अंतरिक्ष विज्ञान और प्रौद्योगिकी संस्थान (आईआईएसटी) और पॉन्डिचेरी विश्वविद्यालय – सिर्फ एक प्रश्न के उत्तर के लिए:

आज के दिन भारतीय विज्ञान के बारे में ऐसा क्या है जो विद्वानों को असमर्थित बनाता है और मानसिक स्वास्थ्य को खतरे में डालता है – बुरे से बुरे हालात में आत्महत्या में योगदान देता है?

उनकी कथाएँ एक तनावपूर्ण, पृथक्कारी, गहरी पदानुक्रमिकता और असमर्थित शैक्षणिक वातावरण की ओर संकेत करती है। ऐसा जान पड़ता है मानो इस वातावरण की रचना मानसिक बीमारी को संचालित करने के लिए ही किया गया हो और अभिनव अनुसंधान (आंतरिक रूप से रचनात्मक खोज) के लिए आवश्यक पर्यावरण के बिलकुल प्रतिकूल हो।

एक लंबी चुप्पी

सतह पर लगता है कि विज्ञान के सभी विद्वान व्यक्तिगत मामलों के कारण अपने जीवन को ख़त्म करने का निर्णय लेते हैं और इसका शैक्षणिक समुदाय से कोई लेना-देना नहीं होता है। इस अस्पष्ट चुप्पी की लम्बी परंपरा 1945 में सी।वी। रमन के प्रयोगशाला की एक शानदार स्नातक छात्रा, सुनंदा बाई की आत्महत्या से चली आ रही है।

पाँच महीने पहले एनसीबीएस के एक विद्वान् ने आत्महत्या कर ली। एनसीबीएस एक छोटा, उत्कृष्ट और अपेक्षाकृत रूप से नया संस्थान है। हालाँकि इस तरह की घटनाएँ शैक्षणिक समुदाय में नई नहीं हैं, किसी ने भी यह अपेक्षा नहीं की थी कि ऐसी घटना इस छोटे से उदार-पंथी समुदाय में हो सकती है।

नम्रता* और राजेश* करीब-करीब एक ही साथ एनसीबीएस में पीएचडी विद्वानों के रूप में दाखिल हुए थे और एक करीबी दोस्तों के समूह का हिस्सा थे। राजेश ने मुझसे कहा एनसीबीएस जैसे संस्थान में, “सब कुछ आपके पीएचडी के इर्द-गिर्द घूमता है। तनाव से भरे काम के दिनों में और बिना किसी सीमा के, आप अपना अधिकांश समय परिसर में बिताते हैं; आपके दोस्तों का समूह और समर्थन प्रणाली काफी हद तक परिसर और अक्सर आपके प्रयोगशाला के साथियों से ही बनता है”। जब काम के दौरान कुछ न कुछ गलत होने लगता है तो यह आपके जीवन में एक बड़े व्यवधान की तरह लगने लगता है।

नम्रता को अपनी पहली प्रयोगशाला में दिक्कत महसूस हो रही थी इसलिए उसने बीच ही में प्रयोगशाला बदल ली। यह अनूठा जरूर है, पर अनसुना नहीं।

राजेश ने जैसा अनुभव किया था, पुराने पीआई अपनी प्रयोगशालाओं में अनुसंधान विद्वानों को प्रेरित करने के लिए अक्सर बारीकी से निरीक्षण करते थे। उसने गौर किया कि इसके विपरीत, सहायक पीआई छुट्टी लेने के कारण अपराधबोध महसूस करने के बजाय मानसिक बीमारी को शारीरिक बीमारी की तरह देखते हैं।

नम्रता का मानसिक स्वास्थ्य समस्याओं का इतिहास था। पर वह अकेली नहीं थी। उसके आस-पास उसी के जैसे और भी कई लोग थे। “लगभग हर पीएचडी छात्र को आत्म-संदेह होता है, जैसे कि क्या मैं यहाँ रहने के लायक हूँ? जब पीआई के भी कुछ ऐसे ही बयान होते हैं तो यह उन तकलीफों को और भी ज्यादा बढ़ा देता है जिससे वे पहले से जूझ रहे होते हैं” राजेश ने कहा।

नम्रता परिसर के बाहर मानसिक चिकित्सक से मिल रही थी। उसकी हालत पहले से बेहतर लग रही थी पर एक दिन अचानक वह प्रयोगशाला नहीं आई। वह फोन का जवाब नहीं दे रही थी, इसलिए राजेश सहित कुछ और लोग परिसर के पास स्थित उसके निवास कारण का पता लगाने के उद्देश्य से गए।

उन्होंने कहा कि बाद में एनसीबीएस ने उन्हें डॉक्टरों और पुलिस से बात करने में मदद की। इस त्रासदी के बारे में एक आधिकारिक ईमेल भेजा गया। राजेश ने कहा कि हालाँकि “बदलाव लाने” पर चर्चा हुई थी, “उस हादसे के पाँच महीने बाद भी असल में कुछ नहीं बदला है”।

इस मुद्दे पर टिपण्णी के लिए मैंने एनसीबीएस के संचार कार्यालय को संपर्क किया। इसका उत्तर मुझे शिक्षाविदों के प्रमुख, मुकुंद थाटई से मिला: “परिसर ने हमेशा परिवर्तन के द्वारा नि:शुल्क और गोपनीय पेशेवर मानसिक स्वास्थ्य परामर्श प्रदान किया है। त्रासदी को मद्देनजर रखते हुए, इन सेवाओं को तुरंत बढ़ा दिया गया था क्योंकि कई छात्रों को समर्थन की जरुरत महसूस हुई है।”

“परिसर समुदाय के सभी सदस्यों को अकेले और समूहों में पेशेवर दुःख परामर्श प्रदान किया गया था। समस्त शिक्षक गण ने परिवर्तन द्वारा आयोजित सत्रों में भाग लिया है। इन सत्रों में मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याओं से जूझ रहे छात्रों को समर्थन देने के लिए तैयार किए गए तंत्र पर विस्तृत निर्देश प्रदान किया जाता है। छात्रों, शिक्षकों और कर्मचारियों के एक उप-समूह ने ‘लिसनिंग टू कैंपस’ कार्यक्रम शुरू किया है। इसका उद्देश्य मानसिक स्वास्थ्य और अन्य मुद्दों से जूझ रहे परिसर समुदाय के सभी सदस्यों के समर्थन के लिए सर्वोत्तम प्रथाओं को इकट्ठा करना, सूचीपत्र में दर्ज करना और प्रसारित करना है।” यह उनकी “कुछ नहीं बदला है” टिपण्णी पर प्रतिक्रिया थी।

इससे तनाव का क्या लेना-देना है?

2017 में जब मानसिक स्वास्थ्य अधिनियम पारित किया गया था तब आत्महत्या को गैर-क़ानूनी ठहराना बंद कर दिया गया। ऐसा इस धारणा पर आधारित था कि जब तक किसी व्यक्ति पर अत्यधिक तनाव न हो, वह इसका प्रयास नहीं करेगा। विद्वानों के साक्षात्कार से पता चला कि पीआई द्वारा निर्धारित अनुचित अपेक्षाएं, प्रयोगशाला की संस्कृति में असफलता के डर का माहौल, लम्बे समय तक काम करना और अकेलापन सीधे मानसिक स्वास्थ्य को बिगाड़ते हैं।

आईएमएससी के एक पूर्व पीएचडी विद्वान ने स्नातकोत्तर छात्रों में “अपर्याप्तता की एक स्थायी भावना” का वर्णन किया। इसमें उसके दूसरे संस्थानों में शोध करने वाले दोस्त भी शामिल थे। एक बलिदान दृष्टिकोण को प्रोत्साहित करने की प्रवृत्ति मौजूद है – “मानसिक स्वास्थ्य, शारीरिक स्वास्थ्य, सामाजिक जीवन” – इन सभी को विज्ञान के आगे कम महत्ता दी जाती है।

मैंने जिन संस्थानों से बात की वहाँ के विद्वान इस भावना से सहमत थे। आईआईएससी के एक पीएचडी स्कॉलर ने कहा, “अगर आप उन्हें प्रयोगशाला में अक्सर नज़र नहीं आते, तो उनकी टिप्पणियाँ शुरू हो जाती है – यहाँ तक कि अगर आपके काम करने का समय अलग-अलग हो तब भी”। उसे एक गंभीर बीमारी ने झकझोर दिया था। वह अस्पताल में तब भी दाखिल थी जब उसे प्रयोगशाला से ‘जल्द ही वापस लौट आने’ के लिए फोन आने लागे थे।

शोध के क्षेत्र से अब निकल चुकी एनसीबीएस की एक पूर्व एमएससी छात्रा ने कहा कि उसकी उत्कंठा आसमान छू रही थी, बावजूद इसके कि “उसकी प्रयोगशाला का माहौल उसकी जान-पहचान की अन्य प्रयोगशालाओं की तुलना में कम विषाक्त था।” “जब भी मेरे पीआई मुझे बुलाते थे मुझे डर लगने लगता था। प्रयोगशाला में जाने का विचार तक मुझे विक्षुब्ध कर देता था।”

आईआईटी बॉम्बे के शिक्षक गण के एक सदस्य ने कहा कि इन सब के साथ मार्गदर्शन की कमी और ‘प्रकाशित करें या मिट जाएँ’ संस्कृति का अर्थ है कि अंततः ‘अपने काम की परवाह करना’ या काम में आनंद का एहसास करना सामान्य नहीं है। उन्होंने कहा कि पीआई खुद इस अक्षम्य प्रणाली से कड़ी मेहनत कर के गुज़रे हैं। अब वे परिवर्तन के प्रतिरोधी हैं और प्रकाशन के दबाव में हैं।

कई अध्ययनों ने अवसाद की शुरुआत सहित बिगड़े हुए मनोवैज्ञानिक कल्याण और कार्य-तनाव के बीच सम्बन्ध की पुष्टि की है। अध्ययन के अनुसार इसके अलावा काम पर अगर बहुत तनाव हो तो ‘गृहस्थ जीवन’ से जुड़ा कथित तनाव भी बढ़ सकता है।

देखभाल में कमी

आईआईएससी की एक इंटीग्रेटेड-पीएचडी शोध विद्वान, दिशा* याद करती है कि दाखिले के बाद के शुरुआती दौर में जब उसे घबराहट के दौरे आने लगे तो वह परिसर-परामर्शदाता से मिलने गई। आईआईएससी से अब निकल चुके हैं ऐसे एक परामर्शदाता ने दिशा के लक्षणों को ख़ारिज कर दिया और सुझाव दिया कि उसे एनीमिया हो सकता है। उसे ‘रीवाईटल (एक पोषक तत्व पूरक) लेने और अनार खाने की सलाह दी गई’।

उसने बताया कि शिक्षक गण की एक समिति ने उससे पूछा कि “कल तक तो उन्होंने उसे मुस्कुराते और इधर-उधर घूमते हुए देखा था, तो फिर उसे अवसाद कैसे हो सकता है।”

मानसिक स्वास्थ्य की ऐसी अपर्याप्त समझ संस्थानों में व्याप्त जान पड़ती है और मानसिक बीमारी से निपटने के लिए बुनियादी ढाँचा भी उतना ही अपर्याप्त महसूस होता है।

भारत में देखभाल की बड़ी कमी को दर्शाते हुए, आईआईएससी वेबसाइट के अनुसार वर्तमान में पोस्टडॉक्टरल फेलो और फैकल्टी के अलावा 4,000 से अधिक छात्रों के लिए एक मनोचिकित्सक और दो मनोवैज्ञानिक उपलब्ध हैं। मनोचिकित्सक सप्ताह में दो बार और परामर्शदाता हर रोज़ उपलब्ध हैं। दुर्भाग्य से पिछली गर्मियों में आईआईएससी के दो पीएचडी विद्वानों ने अपना जीवन समाप्त कर लिया।

पिछले साल आईआईटी मद्रास से इंजीनियरिंग में अपनी पीएचडी की डिग्री हासिल कर चूके एक विद्वान को 2015-16 के दौरान प्रमुख अवसाद से जूझना पड़ा था। उन्होंने उल्लेख किया कि जब वे वहाँ थे, तब 5000 से अधिक छात्र एक मनोचिकित्सक के अलावा कुछ परामर्शदाताओं पर निर्भर थे।

संस्थान द्वारा प्रायोजित मनोचिकित्सक सप्ताह में एक बार आते थे। उनके पास समस्याओं को पूरी तरह से संबोधित करने का समय नहीं होता था। “वे समस्याओं को अस्थायी रूप से दबाने में ज्यादा रुचि रखते थे ताकि आप प्रशासन की नाक में दम न कर दें। इससे विश्वास की कमी होने लगी।”

उन्होंने अपने सहकर्मियों और संकाय के बीच व्यापक धारणा पर अपनी निराशा व्यक्त करते हुए कहा कि यदि आप ‘सामना नहीं कर सकते, तो आप कमजोर हैं। आप मर्द नहीं हैं।’ जब वे गहरे अवसाद से पीड़ित हो गये और उनकी ऐसी हालात हो गई कि वे अपने हॉस्टल के कमरे से दिनों तक बाहर नहीं निकल पाए, तो कोई भी उन्हें सँभालने नहीं आया।

सामाजिक जुड़ाव: एक समाधान?

जनवरी 2019 में आईआईटी मद्रास के दो छात्रों ने अपना जीवन समाप्त कर लिया। इनमें से एक घटना रोशनी* के हॉस्टल में हुई थी। रोशनी मानविकी में पीएचडी विद्वान है और उन दिनों को याद करते हुए बताती है: “मुझे इस बात का धक्का लगा कि दो दिनों तक किसी को पता ही नहीं चला कि वह मर चुकी है!”

“यह इस पूरी प्रक्रिया [विज्ञान प्रशिक्षण] में तनहाई की मौजूदगी का सबसे बड़ा उदाहरण है… तनहा होना कितना स्वीकार्य है।” लोग वक्त-बेवक़्त काम करते हैं और सबकी अपनी-अपनी अनुसूची होती है, इसलिए ज्यादातर आपको कोई भी नज़र नहीं आता है।”

आईआईटी मद्रास के प्रशासन की दृष्टिकोण के अनुसार वे इस मुद्दे से निपटने की कोशिश कर रहे हैं। एम एस शिवकुमार, छात्रों के डीन या दोस्त (डीओएसटी) का मानना है कि यह समस्या आईआईटी में आने वाले छात्रों में भी है। ये छात्र बेहद होनहार और अंतर्मुखी होते हैं। साथ ही इनके घरवालों को इनसे जबरदस्त अपेक्षाएं भी होती हैं।

“हम कई तरह से कोशिश कर रहे हैं” उन्होंने मुझे एक फोन कॉल पर बताया। ‘कई परामर्शदाताओं और एक अतिथि मनोचिकित्सक सहित एक वैलनेस-टीम’ भी है जो अपॉइंटमेंट और ऑन-कॉल, दोनों आधारों पर सेवाएं प्रदान करते हैं। कुछ वरिष्ठ छात्र और शिक्षक सदस्य स्वयंसेवक के रूप में ‘मित्र इनिशिएटिव’ के माध्यम से दूसरों को परामर्श देते हैं।

“पर मुश्किल यह ख़ोज निकालने में है कि कौन समस्याग्रस्त है”, उन्होंने अफसोस जताते हुए कहा।

जबकि डीन हस्तक्षेप की तलाश में है, रोशनी का मानना है कि अधिक जैविक सामाजिक समबन्धों की जरुरत है। अनुसंधान पत्रों की बढ़ती संख्या सामाजिक जुड़ाव की कमी और अवसाद के बीच की कड़ी को मजबूत करता है।

आईआईटी-एम के वर्तमान पीएचडी विद्वान, जो अतीत में मित्र इनिशिएटिव का हिस्सा रह चुके हैं, कहते हैं कि जबकि इस पहल ने छात्रों की मदद की है, विज्ञान में अलगाव गहरा है और उत्पादकता के बराबर है। इसके विपरीत, मानविकी में सामाजिक और मानसिक स्वास्थ्य के मुद्दों से ज्यादा जुड़ाव है और इनपर काफी चर्चाएं होती हैं।

संस्थान न जवाबदेही के लिए है और न ही अधिकारों के लिए है 

सकल संस्थानों में विद्वानों ने निरपेक्ष पदानुक्रम के साथ-साथ पीआई या संकाय द्वारा शोषण, उत्पीड़न, अनुचित अपेक्षाओं या विषाक्त व्यवहार के मामले में जवाबदेही की कमी के बारे में बात की है।

2016 में एमएससी की डिग्री प्राप्त करके एनसीबीएस से स्नातक करने वाली सकीना* ने कहा, “पीआई एक तरह से जवाबदेही से मुक्त है। तकनीकी रूप से पीआई के ऊपर विभाग और आचार समिति के प्रमुख हैं, लेकिन वे सभी दोस्त हैं।”

कुछ हद तक पूर्वानुमेय ढंग से दण्ड-मुक्ति संस्थानों के जातिवाद, लिंग उत्पीड़न और धार्मिक भेदभाव के खिलाफ शिकायतों से निपटने के तरीकों को प्रभावित करता है।

आलिजा* ने आंध्र प्रदेश के जी पुल्ला इंजीनियरिंग कॉलेज से कंप्यूटर विज्ञान की पढ़ाई की है। वह करीब एक दशक पहले बुरखा पहनने के कारण सबकी नज़रों में आने वाली मुस्लिम महिला के रूप में अनुभव किए गए इस्लामोफोबिया के बारे में बताती है। उससे पूछा जाता था कि वह क्यों पढ़ना चाहती है यह जानते हुए कि आखिर में उसकी शादी सऊदी के किसी बन्दे से ही होने वाली है। उसने ‘कमबख्त मुस्लिम महिला’ जैसे कई तानों का सामना किया। यहाँ तक कि उसे तकनीकी समाज में धौंस का सामना करना पड़ा और आखिरकार उसे बाहर निकाल फेंक दिया गया। इन सभी अनुभवों ने उसे स्थायी आघात पहुँचाया।

अभी, जब मैं यह लिख रही हूँ, अल्पसंख्यक समुदायों के कई विद्वानों और छात्रों का उत्पीड़न जारी है। पिछले एक साल से पांडिचेरी विश्वविद्यालय में एक कश्मीरी मुस्लिम पीएचडी विद्वान अपने पीआई द्वारा उत्पीड़न का सामना कर रहा है। पीआई ने उसे दिशा प्रदान करने से इनकार कर दिया और जब भी वह उनके कमरे में प्रवेश करता, वे उसे गालियां देतें। विभाग के मुख्य ने भी उसकी कोई मदद नहीं की।

एक अन्य कश्मीरी विद्वान ने कहा, “वह दूसरे कश्मीरी दोस्तों के साथ वीसी से संपर्क करने की योजना बना रहा था, लेकिन मैंने उसे दूसरे राज्यों के लोगों को भी साथ ले जाने की सलाह दी। दूसरे लोग विरोध करने में स्वतंत्र महसूस करते हैं पर हमें हमारे मुद्दों को खुद तक सिमित रखना पड़ता है”।

आईआईएससी में भी अल्पसंख्यकों का उत्पीड़न जारी है। हाल ही में दलित अनुसंधान विद्वानों को सलाह प्रदान करने के लिए मना कर दिया गया था। कई बार उन्हें प्रयोगशाला में प्रवेश करने से भी रोक दिया जाता था। जब मैंने इस बारे में पूछताछ की तो विद्वानों ने छात्रों के लिए आचार संहिता में जोड़े गए एक नए नियम – मीडिया से किसी भी मामले में बात करने पर प्रतिबंध के चलते कुछ भी कहने से इंकार कर दिया। यह एक निष्क्रिय अल्पसंख्यक संरक्षण सेल के साथ मिलकर शैक्षणिक समुदाय में उच्च जाति के बहुमत की परंपरा को बनाए रखता है।

आईआईटी मद्रास में 2018 से ‘सतर्कता विभाग’ के सदस्य बिना कोई सूचना दिए छात्रों के कमरों की तलाशी करते हैं। इस बीच एक पीएचडी विद्वान (जो गुमनाम रहना चाहता है) बताता है कि हाल ही में कर्मचारियों / संकायों के बीच के लीक हुए ईमेल में छात्रों के कमरों में गोपनीयता को रोकने का इरादा साफ है – उनका सुझाव यह हैं कि यदि किसी को निजता की इतनी ज्यादा जरुरत है तो ‘उन्हें बाथरूम में जाना चाहिए’। यद्यपि पुरुष छात्रों के कमरों में महिला छात्राएं रात 9 बजे तक आ सकती हैं, खोज की मिसालों से पता चलता है कि छात्रावास के रजिस्टर में अगर किसी छात्रा का नाम नज़र आ जाए तो कमरे की पूरी तरह से तलाशी की जाती है।

जुर्माना लगने वाली चीज़ों में केतली, कंडोम और सिगरेट के टुकड़े शामिल हैं। केवल अनुमान ही लगाया जा सकता है कि यह कट्टर रवैया उन वयस्कों पर क्यों थोपा जा रहा है जिन्हें किसी आवासीय घर में रहना चाहिए। “मेरे कुछ सहपाठियों के बच्चे हैं!” उस विद्वान ने कहा। “जब ऐसा आप शैक्षणिक गण के किसी सदस्य के साथ नहीं करते, तो हमारे साथ यह पाखंड क्यों? क्या हमारे कोई अधिकार नहीं हैं?”

निजता की मांग ने मुझे सबसे ज्यादा हैरान किया…” – आईआईटी मद्रास स्टूडेंट्स अफेयर्स टीम के सदस्यों के बीच लीक हुए ईमेल में लिखा गया है।

फिर क्या?

साक्षात्कार में शामिल कई शोध विद्वानों में से एक ने कहा, “परिसर में किसी नए खेल या सप्ताह में एक बार परामर्शदाता की सेवाएं उपलब्ध कराने से मानसिक स्वास्थ्य में सुधर नहीं आता है”। शुद्ध विज्ञान कैसा होना चाहिए, उसकी हमारी छवि को बदलने की जरुरत है।

सूत्रों के अनुसार आईआईटी और आईआईएससी में मास्टर्स और इंटीग्रेटेड-पीएचडी विद्वानों के लिए स्टाइपेंड बंद करने के बारे में चर्चा चल रही है। भारत में विज्ञान के विद्वानों के मानसिक स्वास्थ्य की स्थिति पहले से ही भयानक है। बढ़ते निजीकरण, अमेरिका और ब्रिटेन में बढ़ते छात्र ऋण और अनिश्चित भविष्य के बोझ के कारण इन विद्वानों की स्थिति में कोई मदद नहीं होगी।

उच्च शिक्षा वैसे भी उच्च वर्गों के ही पक्ष में है। उदाहरण के लिए यदि आप आंध्र प्रदेश के किसी निम्न-आय वाले परिवार से मास्टर डिग्री के लिए आईआईएसटी में आते हैं, तो आपको अपनी शिक्षा मुफ्त करवाने के लिए और अपना सपना (स्नातक डिग्री हासिल होने के बाद इसरो में नौकरी) साकार करने के लिए एक निश्चित सीजीपीए से ऊपर रहने की जरुरत है। यदि आप आवश्यक सीजीपीए से नीचे गिर जाते हैं तो आपको एक सेमेस्टर के लिए 48,000 रूपए देने पड़ते है। पीएचडी विद्वान के रूप में शुरुआती दौर में आपका 32,000 रूपए के स्टाइपेंड से गुज़ारा हो सकता है, लेकिन जैसे-जैसे समय बढ़ता है यह कठिन होने लगता है। यदि आपको घर पर पैसे भेजने की जरुरत हो या आप पर घर चलाने की जिम्मेदारी हो तो आपकी मदद के लिए वैकल्पिक उपाय शिक्षा प्रणाली की सोच से परे है।

मानसिक स्वास्थ्य शून्य में मौजूद नहीं है। लोग काम से जुड़े तनाव पर कैसी प्रतिक्रिया देते हैं, इसे कई कारक प्रभावित करते हैं – जैसे आनुवंशिकी, सामाजिक-आर्थिक स्थिति और सामाजिक सम्बन्ध। हालाँकि सूने, उच्च दबाव वाले काम के वातावरण और खराब मानसिक स्वास्थ्य जैसे मनोसामाजिक कारकों के बीच सम्बन्ध को अनदेखा करना, बिना उस प्रणाली को गंभीरता से बदले जिस पर शैक्षणिक समुदाय आधारित है – एक ओर पथभ्रष्ट है और दूसरी ओर भारतीय विज्ञान में आत्महत्या से हुई मृत्यु को विक्षेप के रूप में देखने पर जोर देता है।

“स्नातक अनुसंधान की प्रेरक प्रणाली और शक्ति संरचना को बदलने की जरुरत है” एक स्नातक छात्र ने मुझे बताया। “जब तक शैक्षणिक समुदाय इसी तरह से बना रहेगा तब तक हम मानसिक स्वास्थ्य के मुद्दों से निपटने में सक्षम नहीं होंगे”।

एनसीबीएस में पाँच महीने तक नम्रता की मौत की कोई खबर बाहर नहीं आई। उसी के जैसे दूसरे विद्वान जो उसके करीब नहीं थे, कहते हैं कि कम से कम स्थिति “आईआईएससी की तुलना में बेहतर” है।

नम्रता कोई आँकड़ा नहीं थी। इस तरह के एक लेख में यह भूलना आसान है। “मुझे नम्रता के बारे में कुछ ऐसा बताइए जिसका उसकी मौत से कोई लेना-देना नहीं है।” मैंने उसके दोस्त, सहकर्मी और राजेश को मैसेज किया। उन्होंने घंटों बाद जवाब दिया – काम से अभिभूत रहना।

“वह बहुत दयालु थी। वह दूसरों को खुद से पहले रखती थी और किसी भी गलती के लिए खुद ही जिम्मेदारी ले लेती थी। वह वास्तव में कलात्मक थी – विशेष रूप से पेपर क्विलिंग में। उसने बायोइनफॉरमैटिक्स में मास्टर डिग्री हासिल की थी। इसलिए जब भी हमें कोडिंग और बायोइनफॉरमैटिक्स सॉफ़्टवेयर में मदद की जरुरत पड़ती तब हम उसी के पास जाते थे। उसे फलों से बने डेसर्ट से नफरत थी। बहुत ज्यादा नफरत। न ब्लूबेरी डेनिश न आम के फ्लेवर वाला दही और न ही सीताफल आइसक्रीम। वह उन्हें चखती भी नहीं थी। सबसे महत्वपूर्ण बात, वह ऐसी लड़की थी जिस पर आप भरोसा कर सकते थे।”

लेखक जैव: रिद्धि दास्तिदार दिल्ली में स्थित एक कवि और पत्रकार हैं। वह अंबेडकर विश्वविद्यालय दिल्ली में एमए लिंग अध्ययन की स्नातकोत्तर छात्रा हैं। आप उनके काम, उनकी बिल्लियों या लिंग-सिद्धांत के प्रति उनकी रूचि के बारे में और अधिक जानकारी के लिए उन्हें @gaachburi पर फॉलो कर सकते हैं।

संपादक का नोट: तारांकन चिह्न (*) व्यक्तियों की पहचान को गोपनीय रखने के लिए नाम बदले गए हैं।
(जो संकट में हैं या आत्महत्या की प्रवृत्ति वाले लोग मदद के लिए आरोग्य सहायवाणी 104 पर कॉल कर सकते हैं – कर्नाटक)
हेल्पलाइन नंबर भी यहां उपलब्ध हैं।

This piece is part of a series supported by India Alliance.


எழுதியவர்: ரித்தி தஸ்திதர்
உள்ளடக்கத்தைப்பற்றிய எச்சரிக்கை: இந்த அறிக்கை, மாணவர்களுடைய தற்கொலைகளையும், மனச்சோர்வு போன்ற மன நலப் பிரச்னைகளையும் விவாதிக்கிறது. உங்களுக்கு ஆதரவு/நிவாரணம் தேவைப்பட்டால், நீங்கள் காணக்கூடிய வளங்களின் பட்டியலொன்று இங்கு உள்ளது.

ஓர் ஆய்வுக்காக எலிகள் கொல்லப்பட்டால், அவை ‘தியாகம் செய்யப்பட்டதாக’ ஆராய்ச்சிக்கூடக் குறிப்புகள் அதிகாரப்பூர்வமாகப் பதிவுசெய்கின்றன. அறிவியல் துறையில் ஈடுபடுகிறவர்கள் ஒரு குறிப்பிட்ட அளவு விலகியிருக்கவேண்டியிருக்கிறது. அறிவியல் ஆய்வு அறிஞர்களைப் பேட்டியெடுக்கும்போது, இந்த விலகலானது அறிவியல் சமூகத்துக்குள்ளும் நீள்வதாகத் தெரியவருகிறது. 

எட்டு கல்வி நிறுவனங்களைச் சேர்ந்த (IIT சென்னை, IIT மும்பை, NCBS, இந்திய அறிவியல் கழகம் (IISc), கோட்பாட்டு அறிவியலுக்கான பன்னாட்டு மையம் (ICTS), கணக்கு அறிவியல் கழகம் (IMSc), விண்வெளி அறிவியல் மற்றும் தொழில்நுட்பத்துக்கான இந்திய அமைப்பு (IIST) மற்றும் பாண்டிச்சேரி பல்கலைக்கழகம்) 20 இப்போதைய மற்றும் முன்னாள் அறிவியல் அறிஞர்களுடன் நான் பேசினேன், அதன்மூலம் ஒரு கேள்விக்குப் பதிலளிக்க முயன்றேன்: 

இன்றைக்கு இந்திய அறிவியல் அறிஞர்கள் தங்களுடைய மன நலன் பாதிக்கப்படும் ஆபத்துடன் இருப்பதற்கும், அதைச் சமாளிக்கப் போதுமான ஆதரவு இல்லாமல் இருப்பதற்கும், இதன் மிக மோசமான விளைவாக, அவர்கள் தற்கொலைக்குத் தூண்டப்படுவதற்கும் என்ன காரணம்?

இதற்கு அவர்கள் அளித்த பதில்கள், அழுத்தம் மிக்க, தனிமைப்படுத்துகிற, ஆழமான அடுக்குநிலைகளைக் கொண்ட, ஆதரவளிக்காத கல்வித்துறைச் சூழலொன்றை விவரிக்கின்றன; இது கிட்டத்தட்ட மன நலப் பிரச்னையைத் தூண்டும்விதத்தில் வடிவமைக்கப்பட்டிருப்பதாகத் தோன்றுகிறது. புதுமையான ஆராய்ச்சிகள் என்பவை உள்ளத்தால் சிந்திக்கவேண்டிய படைப்புச் செயல்பாடுகள். இந்தச் சூழலுக்கு இது முற்றிலும் பொருந்தவில்லை. 

ஒரு நீண்ட அமைதி

மேலோட்டமாகப் பார்த்தால், தங்களுடைய வாழ்க்கையை முடித்துக்கொள்ளத் தீர்மானிக்கும் அறிவியல் ஆய்வு அறிஞர்கள் எல்லாரும் ‘சொந்தப் பிரச்னைகளால்’ அப்படிச் செய்ததாகவும், “அதற்கும் கல்வித்துறைக்கும் எந்தத் தொடர்பும் இல்லை” என்றும் தோன்றும். பல ஆண்டுகள் பின்னோக்கிச் சென்றால், 1945ல் சி. வி. ராமனுடைய ஆய்வகத்திலிருந்த, அறிவாற்றல் மிக்க பட்டதாரி மாணவர்களில் ஒருவரான சுனந்தா பாய் தற்கொலை செய்துகொண்டதைக் காணலாம்; அங்கு தொடங்கி இன்றுவரை இந்த விஷயத்தில் தெளிவற்ற அமைதி ஒரு நீண்ட பண்பாடாகத் தொடர்கிறது.

ஐந்து மாதங்களுக்குமுன்னால், NCBSன் அறிஞர் ஒருவர் தற்கொலை செய்துகொண்டார். NCBS ஒரு சிறிய, உயரடுக்கைச் சேர்ந்த, ஒப்பீட்டளவில் புதிய கல்வியமைப்பு. கல்வித்துறையில் இதுபோன்ற நிகழ்வுகள் புதிதில்லை என்றாலும், இங்குள்ளதுபோன்ற இறுக்கமாகப் பின்னப்பட்ட, தாராளவாதச் சமூகமொன்றில் இது நிகழக்கூடும் என்று யாரும் எதிர்பார்க்கவில்லை. 

நம்ரதா*வும் ராஜேஷும்* கிட்டத்தட்ட இதே நேரத்தில் NCBSல் PhD அறிஞர்களாகச் சேர்ந்தார்கள், நெருக்கமாகப் பின்னப்பட்ட நண்பர் குழுவொன்றில் இடம்பெற்றிருந்தார்கள். NCBSபோன்ற ஒரு கல்விக்கழகத்தில், “எல்லாமே உங்களுடைய PhDயைச் சுற்றிதான் நிகழ்கிறது. அழுத்தமான பணி நேரங்கள், எல்லையின்மை ஆகியவற்றால், நீங்கள் உங்களுடைய நேரத்தில் பெரும்பகுதியைக் கல்விநிறுவன வளாகத்தில் கழிக்கிறீர்கள்; உங்களுடைய நண்பர் குழு, ஆதரவு அமைப்பு ஆகியவை பெரும்பாலும் உங்கள் கல்விநிறுவன வளாகத்துக்குள்ளேயே அமைகின்றன; பல நேரங்களில் அவை உங்களுடைய சொந்த ஆய்வகத்தோழர்களுக்குள்ளாகவே அமைந்துவிடுகின்றன” என்று என்னிடம் குறிப்பிட்டார் ராஜேஷ். ஆகவே, பணியில் ஏதேனும் தவறு நிகழ்ந்துவிட்டால், உங்கள் வாழ்க்கையில் ஒரு பெரிய தடை ஏற்பட்டுவிட்டதுபோன்ற ஓர் உணர்வு உண்டாகிறது.

நம்ரதா தன்னுடைய முதல் ஆய்வகத்தில் நிலைமையைச் சமாளிக்க மிகவும் கஷ்டப்பட்டார்; ஆகவே, தன்னுடைய இரண்டாவது ஆண்டின் பாதியில் வேறு ஆய்வகத்துக்கு மாறிக்கொண்டார். இது அபூர்வமான நிகழ்வுதான்; ஆனால், யாரும் கேள்விப்படாத நிகழ்வில்லை.

பல நேரங்களில், மூத்த PIகள், ஆய்வு அறிஞர்களை “ஊக்குவிப்பதற்காக”, அவர்களை அவர்களுடைய ஆய்வகங்களில் கவனமாகக் கண்காணிப்பதுண்டு; இதை ராஜேஷ் அனுபவித்துள்ளார். மாறாக, ஆதரவான PIகள் உடல் நோய்களைப்போல் மன நோய்களையும் கவனிக்கிறார்கள், ஓய்வெடுக்கும் ஒரு மாணவரைக் குற்றவுணர்ச்சியில் தள்ளுவதில்லை என்கிறார் ராஜேஷ்.

நம்ரதாவுக்கு மன நலப் பிரச்னைகள் இருந்தன; அவரைச் சுற்றியிருந்த பலருக்கும் அதேபோன்ற மன நலப் பிரச்னைகள் இருந்தன. “அநேகமாக ஒவ்வொரு PhD மாணவருக்கும் தன்மீதே ஐயம் இருக்கும், எடுத்துக்காட்டாக இங்கு இருக்கும் அளவுக்கு எனக்குத் தகுதி உண்டா? PIகளுடைய பேச்சுகள் இதைப் பிரதிபலிப்பதுபோல் அமையும்போது, அவர்கள் ஏற்கெனவே மோத முயன்றுகொண்டிருக்கும் பிரச்னைகளை இவை இன்னும் பெரிதாக்கிவிடுகின்றன” என்கிறார் ராஜேஷ்.

நம்ரதா தன்னுடைய கல்வி நிறுவன வளாகத்துக்கு வெளியில் ஒரு சிகிச்சையாளரைச் சந்தித்துவருகிறார். அவர் மேம்பட்டுவருவதாகத் தோன்றியது. ஆனால், திடீரென்று ஒருநாள், அவர் ஆய்வகத்துக்கு வரவில்லை. அவர் தன்னுடைய தொலைபேசி அழைப்புகளுக்கும் பதிலளிக்கவில்லை. இதனால் கவலை கொண்ட ராஜேஷும் இன்னும் சிலரும், அவரைப் பார்ப்பதற்காகக் கல்வி நிறுவன வளாகத்துக்கு அருகிலிருக்கும் அவருடைய இல்லத்துக்குச் சென்றார்கள்.

அதன்பிறகு, மருத்துவர்களிடமும் காவல்துறையிடமும் பேசுவதற்கு NCBS தங்களுக்கு உதவியதாக அவர் சொன்னார். இந்தத் துயர நிகழ்வைப்பற்றிய அதிகாரப்பூர்வமான ஒரு மின்னஞ்சல் அனுப்பப்பட்டது. “செய்யக்கூடிய மாற்றங்களைப்”பற்றி உரையாடல் நிகழ்ந்தபோதும், “ஐந்து மாதங்களுக்குப்பிறகும் எதுவும் உண்மையில் மாறவில்லை” என்று உணர்கிறார் ராஜேஷ்.

நான் NCBS-இலுள்ள தகவல் தொடர்பு அலுவலகத்தைத் தொடர்புகொண்டு இதுபற்றிக் கருத்துக் கேட்டேன். கல்வித்துறைத் தலைவர் முகுந்த் தட்டை அதற்கு இவ்வாறு பதிலளித்தார்: “எங்கள் வளாகத்தில்  பரிவர்த்தன் அமைப்பின்மூலம் இலவசமான, ரகசியமான, தொழில்முறை மன நல ஆலோசனை எப்போதும் வழங்கப்பட்டுவருகிறது. இந்தத் துயர நிகழ்வுக்குப்பிறகு, இந்தச் சேவைகள் உடனே அதிகரிக்கப்பட்டன. காரணம், பல மாணவர்கள் தங்களுக்கு ஆதரவு தேவை என்று உணர்ந்தார்கள்.”

“வளாகச் சமூகத்தின் அனைத்து உறுப்பினர்களுக்கும் தனிப்பட்டமுறையிலும் குழு வடிவத்திலும் தொழில்முறை நிபுணர்களைக் கொண்டு, துக்கத்தைச் சமாளிப்பதற்கான ஆலோசனை வழங்கப்பட்டது. ஆசிரியர் குழுவின் அனைத்து உறுப்பினர்களும் பரிவர்த்தன் வழங்கும் நிகழ்ச்சிகளில் கலந்துகொண்டுள்ளார்கள்; மன நலப் பிரச்னைகளைச் சந்தித்துக்கொண்டிருக்கும் மாணவர்களை ஆதரிப்பதற்கான முறைகளைப்பற்றிய விரிவான குறிப்புகளை இந்நிகழ்ச்சிகள் வழங்கியுள்ளன. மாணவர்கள், ஆசிரியர்கள், ஊழியர்களில் சிலர், ‘வளாகம் சொல்வதைக் கேட்டல்’ என்ற ஒரு திட்டத்தைத் தொடங்கியுள்ளார்கள். இதன் நோக்கம், மன நலம் சார்ந்த மற்றும் பிற பிரச்னைகளைச் சந்தித்துவரும் வளாகச் சமூகத்தின் அனைத்து உறுப்பினர்களையும் ஆதரிப்பதற்கான சிறந்த பழக்கவழக்கங்களைத் திரட்டுவது, வகைப்படுத்துவது, பரப்புவது” என்றார் அவர். ‘எதுவும் மாறவில்லை’ என்ற கருத்துக்கு அவர் இவ்வாறு பதிலளித்தார்.

இதற்கும் அழுத்தத்துக்கும் என்ன தொடர்பு?

2017ல், மன நலப் பராமரிப்புச் சட்டம் அமலுக்கு வந்தது. இதன்மூலம், தற்கொலையின் குற்றத்தன்மை நீக்கப்பட்டது, மிகுந்த அழுத்தத்தைச் சந்திக்காதவரை யாரும் இதை முயலமாட்டார்கள் என்ற ஊகத்தின் அடிப்படையில் இம்மாற்றம் செய்யப்பட்டது. இதுபற்றி அறிஞர்கள்மத்தியில் நடத்தப்பட்ட நேர்காணல்களை வைத்துப் பார்க்கும்போது, PIகள் அமைக்கின்ற நியாயமில்லாத எதிர்பார்ப்புகள், தோல்விபற்றிய அச்சத்தை உண்டாக்கும் ஆய்வகப் பண்பாடு, நெடுநேர உழைப்பு, தனிமை ஆகியவை மோசமான மன நலனுக்கு நேரடியாக வழிவகுப்பது தெரியவருகிறது.

IMScயைச் சேர்ந்த முன்னாள் PhD அறிஞர் ஒருவர், முதுநிலைப் பட்டப்படிப்பு மாணவர்களிடையே “ஒரு நிரந்தரமான போதாமை உணர்வு” இருப்பதாகத் தெரிவித்தார். வேறு இடங்களில் ஆராய்ச்சி செய்கிற தன்னுடைய நண்பர்களும் இதை உணர்கிறார்கள் என்றார் அவர். “தியாக அணுகுமுறையை உயர்வாகக் கருதுகிற ஒரு போக்கு இருக்கிறது. அறிவியலுக்குமுன்னால் மன நலம், உடல் நலம், சமூக வாழ்க்கை போன்றவை முக்கியத்துவமற்றவை என்று நம்பப்படுகிறது”.

பல கல்வி நிறுவனங்களைச் சேர்ந்த அறிஞர்களிடையே நான் பேசியபோது, எல்லார் மத்தியிலும் இந்த உணர்வைப் பார்க்கமுடிந்தது. “ஒருவர் ஆய்வகத்தில் உங்கள் முகத்தைப் போதுமான அளவு பார்க்கவில்லை என்றால், அதைப்பற்றிய விமர்சனங்களை வீசுவார், அவர்கள் வேலைசெய்கிற நேரமும் நீங்கள் வேலைசெய்கிற நேரமும் மாறுபட்டிருந்தாலும் இந்த விமர்சனம் எழுப்பப்படும்” என்றார் IIScயின் PhD அறிஞர் ஒருவர். ஒருமுறை, அவருக்குப் பல தீவிர நோய்கள் வந்து, செயல்பட இயலாமல் முடங்கிப்போனார், மருத்துவமனையில் இருந்தார். அப்போது, ஆய்வகத்திலிருந்து அவருக்குத் தொலைபேசி அழைப்புகள் வரத்தொடங்கின, அவர் மருத்துவமனையில் இருக்கிறார் என்றபோதும், “நீங்கள் உடனே இங்கு வரவேண்டும்” என்றார்கள் அவருடைய ஆய்வகத்தில் உள்ளோர்.

NCBSன் முன்னாள் MSc மாணவர் ஒருவர் இப்போது கல்வித்துறையிலிருந்து விலகிவிட்டார். “எனக்குத் தெரிந்த மற்ற பல ஆய்வகங்களைவிட, என்னுடைய ஆய்வகத்தில் நச்சுத்தன்மை குறைவாகவே இருந்தது. ஆனாலும், என்னுடைய பதற்றத்தை அது பலமடங்கு அதிகமாக்கியது” என்கிறார் இவர். “என்னுடைய PI என்னை அழைத்தாலே நான் அஞ்சத்தொடங்கிவிடுவேன். ஆய்வகத்துக்குச் செல்லவேண்டும் என்ற எண்ணமே துயரத்தைத் தந்தது.”

இந்தப் பிரச்னைகளாலும், மாணவர்களுக்குப் போதுமான வழிகாட்டுதலை வழங்காமலேயே “நீங்கள் பதிப்பிக்கவேண்டும், இல்லாவிட்டால் அழிந்துபோகவேண்டும்” என்று சொல்கிற பண்பாட்டாலும், காலப்போக்கில் “உங்கள் பணியின்மீது அக்கறை செலுத்துவது இயல்பில்லை” அல்லது, அதை மகிழ்ந்து அனுபவிப்பது இயல்பில்லை என்று ஆகிவிடுகிறது என்றார் IIT பாம்பே ஆசிரியர் குழு உறுப்பினர் ஒருவர். PIகள் ஒவ்வொருவரும், மன்னிப்பளிக்காத இந்த அமைப்பை வலியோடு அனுபவித்துத் தப்பிப்பிழைத்திருக்கிறார்கள், அவர்கள் மாற மறுக்கிறார்கள், பதிப்பிக்கவேண்டும் என்ற அழுத்தத்தைச் சந்திக்கிறார்கள் என்று தொடர்ந்து குறிப்பிட்டார் அவர்.

பணி-அழுத்தத்துக்கும் உளவியல் நலன் பாதிப்புக்கும், மனச்சோர்வு உண்டாவதற்கும் இடையிலுள்ள தொடர்பைப் பல ஆராய்ச்சிகள் உறுதிப்படுத்தியுள்ளன. இத்துடன், மிகுந்த பணி அழுத்தச் சூழலின்கீழ், “வீட்டு வாழ்க்கை”யுடன் தொடர்புடைய அழுத்தம் எவ்வளவு என்கிற பார்வையும் அதிகரிக்கலாம் என்று  ஆய்வுகள் தெரிவிக்கின்றன. 

பராமரிப்பு இடைவெளி

IIScயில் ஒருங்கிணைந்த-PhD ஆய்வு அறிஞர்களில் ஒருவர் திஷா*. அவர் முதன்முதலாக இங்கு சேர்ந்தபோது, அச்சத் தாக்குதல்கள் (Panic Attacks) வரத்தொடங்கியதையும், அதற்காக வளாக ஆலோசகரைச் சென்று பார்த்ததையும் நினைவுகூர்கிறார். அந்த ஆலோசகர் (இப்போது அவர் அந்தப் பணியில் இல்லை) திஷா சொன்ன அறிகுறிகளை அலட்சியப்படுத்தினார், அவருக்கு ரத்தசோகை வந்திருக்கலாம் என்றார். திஷா “ரீவைடல் (ஓர் ஊட்டச்சத்துத் துணை உணவு) எடுத்துக்கொள்ளவேண்டும், மாதுளம்பழம் சாப்பிடவேண்டும்” என்று ஆலோசனை வழங்கினார் அவர்.

“அன்றைக்குதான் நீங்கள் சிரித்துக்கொண்டு அங்குமிங்கும் நடந்துகொண்டிருந்தீர்கள், உங்களுக்கு எப்படி மனச்சோர்வு வந்திருக்க இயலும்?” என்று ஆசிரியர்களைக் கொண்ட குழு ஒன்று தன்னைக் கேட்டதாகவும் அவர் சொல்கிறார்.

மன நலத்தைப்பற்றிய இப்படிப்பட்ட ஒரு போதாத புரிந்துகொள்ளல் பல கல்வி நிறுவனங்களில் பரவலாகக் காணப்படுவதாகத் தோன்றுகிறது. அதேபோல், மன நலப் பிரச்னைகளைக் கையாள்வதற்கான உள் கட்டமைப்பும் இந்நிறுவனங்களில் மோசமாகவே உள்ளது.

இந்தியாவின் பெரிய அளவிலான பராமரிப்பு இடைவெளியைப்பற்றிச் சிந்திக்கும்போது, IISc இணையத்தளம் அங்குள்ள 4,000க்கும் மேற்பட்ட மாணவர்கள், முனைவர் ஆய்வுக்குப் பிந்தைய அறிஞர்கள் மற்றும் ஆசிரியர்களுக்குத் தற்போது ஒரு வருகை மனநல மருத்துவரும் இரண்டு உளவியலாளர்களும் இருப்பதாகக் குறிப்பிடுகிறது. மன நல மருத்துவர் வாரத்துக்கு இருமுறை வருகிறார்; எல்லா நாட்களிலும் ஆலோசகர்களும் உள்ளார்கள். சோகமான விஷயம், சென்ற கோடைக்காலத்தில் IIScயில் இரண்டு PhD அறிஞர்கள் தங்கள் வாழ்க்கையை முடித்துக்கொண்டார்கள்.

சென்ற ஆண்டு IIT மெட்ராஸில் தன்னுடைய பொறியியலை நிறைவுசெய்த ஒரு PhD அறிஞர், 2015-16க்கிடையில் பெரிய மனச்சோர்வைச் சந்தித்தார். அவர் அங்கு இருந்த நேரத்தில், 5000க்கும் மேற்பட்ட மாணவர் கூட்டமும் ஆசிரியர்களும் ஒரே ஒரு வருகை மன நல மருத்துவரையும், வளாக-ஆலோசகர்களையும் சார்ந்திருந்ததாக அவர் குறிப்பிட்டார்.

கல்வி நிறுவனத்தின் ஆதரவைப் பெற்ற மன நல மருத்துவர் வாரத்துக்கு ஒருமுறை வருகைதந்தார்; பிரச்னைகளை முழுமையாகக் கையாள அவருக்கு நேரம் இருக்கவில்லை. “அவர்கள் பிரச்னையைத் தற்காலிகமாக அமுக்குவதில்தான் அதிக ஆர்வம் காட்டுகிறார்கள்; நிர்வாகத்துக்கு மாணவர் எந்தத் தொந்தரவுகளையும் உண்டாக்கிவிடக்கூடாது என்று யோசிக்கிறார்கள். ஆகவே, ஒரு நம்பிக்கைக் குறைபாடு ஏற்படுகிறது.”தன்னுடைய சக மாணவர்கள் மற்றும் ஆசிரியர்கள்மத்தியில், “உங்களால் நிலைமையைச் சமாளிக்க இயலாவிட்டால், நீங்கள் வலுவற்றவர் என்று பொருள். நீங்கள் போதுமான அளவு ஆண்மையில்லாதவர்  என்று பொருள்” என்கிற பார்வை பரவலாகிக்கொண்டிருப்பதை எண்ணி அவர் எரிச்சலடைந்தார். அவர் ஆழமான மனச்சோர்வில் விழுந்தபோது, பல நாட்களுக்கு அவரால் தன்னுடைய விடுதி அறையைவிட்டு நகர இயலவில்லை. அப்போது அவரைப் பார்ப்பதற்கு யாருமே வரவில்லை.

சமூகத்தில் இணைந்திருத்தல் ஒரு தீர்வாகுமா?

ஜனவரி 2019ல், IIT மெட்ராஸில் இருவர் தங்களுடைய வாழ்க்கைகளை முடித்துக்கொண்டார்கள். இந்த நிகழ்வுகளில் ஒன்று, ரோஷ்னியின்* விடுதியில் நடைபெற்றது. மனிதநேயத்துறையில் PhD அறிஞரான ரோஷ்னி இதுபற்றி நினைவுகூர்கிறார்: “அப்போது என் மனத்தில் ஆழமாகத் தங்கிய விஷயம், அவர் இறந்து இரண்டு முழு நாட்களாகியும், அதை யாரும் உணரவில்லை!”

“இந்த ஒட்டுமொத்தச் செயல்முறையும் [அறிவியல் பயிற்சி] எவ்வளவு தனிமையானது என்பதற்கான மிகப்பெரிய எடுத்துக்காட்டு இது… தனிமையாக இருப்பது எந்த அளவு ஏற்றுக்கொள்ளப்படுகிறது என்பதற்கான எடுத்துக்காட்டு இது. ஒவ்வொருவரும் கண்ட நேரத்தில் பணிபுரிகிறார்கள், வெவ்வேறு பணி நேரத்தைக் கொண்டிருக்கிறார்கள், ஆகவே, பல நேரங்களில் நீங்கள் யாரையும் காண்பதில்லை.”

IIT மெட்ராஸ் நிர்வாகத்தின் பார்வையில், அவர்கள் இந்தப் பிரச்னையைக் கையாள முயன்றுகொண்டிருக்கிறார்கள். IITக்கு வருகிற மாணவர்களுடைய தன்மை (பெரிய சாதனைகளைப் புரிந்த, உள்முகச்சிந்தனை கொண்ட மாணவர்கள்) மற்றும்  வீட்டிலுள்ளோர் அவர்கள்மீது திணிக்கும் மிகப்பெரிய எதிர்பார்ப்புகள் ஆகிய இரண்டிலும் பிரச்னை உள்ளது என்று நம்புகிறார் மாணவர்கள் தலைவர் அல்லது DOSTஆன எம். எஸ். சிவக்குமார்.

“நாங்கள் பலவழிகளில் இந்தப் பிரச்னையைத் தீர்க்க முயல்கிறோம்” என்று என்னிடம் தொலைபேசி அழைப்பின்மூலம் தெரிவித்தார் அவர். ஆலோசகர்கள், சந்திப்புப் பதிவின்மூலமும் அழைப்பின்மூலமும் வருகைதருகிற ஒரு மன நல மருத்துவர் உள்ளிட்ட ஒரு “நலக் குழு”வும் அமைக்கப்பட்டுள்ளது. சில மூத்த மாணவர்கள், ஆசிரியர்கள், மித்ர் என்ற முயற்சியின்வழியாகப் பிறருக்கு ஆலோசனை வழங்கத் தன்னார்வத்துடன் முன்வருகிறார்கள்.

“ஆனால், நாங்கள் சந்திக்கும் பிரச்னை, தகவலைப் பெறுவதுதான். அதாவது, யாருக்குப் பிரச்னை இருக்கிறது என்பதைத் தெரிந்துகொள்வது சிரமமாக உள்ளது” என்று வருத்தத்துடன் சொன்னார் அவர்.

மாணவர் தலைவர் இதற்கான தலையீடுகளை நாடுகிற நேரத்தில், இன்னும் இயற்கையான சமூகப் பிணைப்புகள் தேவை என்று உணர்கிறார் ரோஷ்னி. சமூகத்துடன் இணைப்பின்றி வாழ்வதற்கும் மனச்சோர்வுக்கும் உள்ள இணைப்பை அண்மைக்கால ஆய்வுகள் வலுப்படுத்துகின்றன.

IIT-Mல் தற்போது PhD அறிஞராக உள்ளவரும், முன்பு மித்ர்-ன் ஒரு பகுதியாக இருந்தவருமான ஒருவர், இந்த முயற்சி மாணவர்களுக்கு உதவியிருக்கிற அதே நேரத்தில், அறிவியல்துறைகளில் இருக்கும் தனிமை ஆழமானது என்கிறார், அந்தத் தனிமை செயல்திறனுக்குச் சமமாகக் கருதப்படுவதாகவும் இவர் சொல்கிறார். இத்துடன் ஒப்பிடும்போது, மனிதநேயத்துறைகளில் சமூக மற்றும் மன நலப் பிரச்னைகளுடன் அதிக உரையாடல், ஊடாடல் இருக்கும் என்கிறார்.

யாரும் பொறுப்பேற்கவோ உரிமைகளை வழங்கவோ முன்வருவதில்லை

பல கல்வி நிறுவனங்களைச் சேர்ந்த அறிஞர்கள் கண்டிப்பான அடுக்குநிலையைப்பற்றிப் பேசினார்கள்; PIகள் அல்லது ஆசிரியர்களுடைய துன்புறுத்தல், கொடுமைப்படுத்தல், அறிவுக்குப் பொருந்தாத எதிர்பார்ப்புகள் அல்லது நச்சுத்தன்மை மிகுந்த பழக்கவழக்கங்களுக்கு யாரும் பொறுப்பேற்பதில்லை என்றார்கள்.

“PI யாருக்கும் பதில்சொல்லவேண்டியதில்லை” என்கிறார் 2016ல் NCBSலிருந்து MSc பட்டம் பெற்ற சகினா*. “உண்மையில், PIக்கு மேலே துறைத்தலைவரும் நன்னெறிக் குழுவும் உள்ளார்கள். ஆனால், அவர்கள் எல்லாரும் நண்பர்கள்.”

சாதி பார்த்தல், பாலினம் சார்ந்த துன்புறுத்தல் மற்றும் மதம் சார்ந்த பாரபட்சம் ஆகியவற்றுக்கெதிரான புகார்கள் வரும்போது, கல்வி நிறுவனங்கள் யாரையும் தண்டிப்பதில்லை, குற்றம்சாட்டப்பட்டோரை அந்தக் குற்றச்சாட்டிலிருந்து விலக்கிவிடுகின்றன. இது ஓரளவு எதிர்பார்க்கக்கூடிய பழக்கவழக்கம்தான்.

ஆந்திரப் பிரதேசத்திலுள்ள ஜி. புல்லா பொறியியல் கல்லூரியில் கணினி அறிவியல் படித்த அலிஜா* என்னுடன் பேசினார். கிட்டத்தட்டப் பத்தாண்டுகளுக்குமுன்னால், பர்தா அணிந்த ஒரு முஸ்லிம் பெண்ணாக இவர் கல்லூரிக்குச் சென்றதால், இவருடைய மதம் எல்லாருக்கும் தெளிவாகத் தெரிந்தது. அதனால் தான் சந்தித்த பாலினம் சார்ந்த இஸ்லாமிய அச்சத்தைப்பற்றி அவர் எனக்குச் சொன்னார். சிலர் அவரிடம் “எப்படியும் நீங்கள் சவுதியிலிருந்து ஒருவரைத் திருமணம் செய்துகொள்ளப்போகிறீர்கள், பிறகு ஏன் இங்கு படிக்கவந்தீர்கள்?” என்று கேட்டார்கள், இன்னும் சிலர் “மோசமான முஸ்லீம் பெண்களை”ப்பற்றி அவரிடம் கருத்துத் தெரிவித்தார்கள், அவர் ஒரு தொழில்நுட்ப அமைப்பில் சேர்ந்தபோது, சிலர் அவரைத் துன்புறுத்தி அங்கிருந்து வெளியேற்றினார்கள். இந்த அனுபவங்களெல்லாம் அவரை ஒரு நீடித்த அதிர்ச்சிக்குள் தள்ளின.

இந்தக் கட்டுரை எழுதப்படும் நேரத்திலும், சிறுபான்மைச் சமூகங்களைச் சேர்ந்த பல அறிஞர்கள், மாணவர்கள் துன்புறுத்தப்படுவது தொடர்கிறது. சென்ற ஆண்டில், பாண்டிச்சேரி பல்கலைக்கழகத்தைச் சேர்ந்த ஒரு காஷ்மீர் முஸ்லீம் PhD அறிஞர் தன்னுடைய PIயிடம் துன்புறுத்தலைச் சந்தித்துள்ளார். அந்தப் PI அவருக்கு எந்த வழிகாட்டலையும் வழங்கவில்லை, மாறாக, அவர் PIயின் அறைக்குள் நுழைந்தாலே அவரைத் திட்டத்தொடங்கினார். இந்தப் பிரச்னையைத் தீர்ப்பதற்கு HODயும் உதவவில்லை.

“பிற காஷ்மீரி நண்பர்களுடன் சேர்ந்து VCயை அணுகலாம் என்று அவர் திட்டமிட்டார், ஆனால், பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்தவர்களையும் இதில் சேர்த்துக்கொள்ளுமாறு நான் அவருக்கு ஆலோசனை சொன்னேன்” என்கிறார் காஷ்மீரைச் சேர்ந்த அவருடைய இன்னொரு சக அறிஞர். “பிறருக்குப் போராடும் சுதந்தரம் இருக்கலாம். ஆனால், நாங்கள் அதை எங்களுக்குள் வைத்துக்கொள்ளவேண்டும்.”

IIScயிலும், சிறுபான்மையினர் துன்புறுத்தப்படும் நிகழ்வுகள் நடந்துவருகின்றன. சமீபத்தில், தலித் ஆய்வு அறிஞர்களுக்கு வழிகாட்டிகள் வழங்கப்படவில்லை; சில நேரங்களில், அவர்கள் ஆய்வகத்துக்குள் நுழையாதபடி தடுக்கப்பட்டுள்ளார்கள். இதுபற்றிப் பேசுவதற்காக நான் அறிஞர்களைத் தொடர்புகொண்டபோது, அவர்கள் கருத்துச் சொல்ல மறுத்துவிட்டார்கள். அதற்கு அவர்கள் குறிப்பிட்ட காரணம், மாணவர்களுக்கான ஒழுக்க நெறிமுறைகளில் சமீபத்தில் ஒரு புதிய நெறிமுறை சேர்க்கப்பட்டுள்ளது, அதன்மூலம், அவர்கள் ஊடகங்களுடன் பேசுவதற்குத் தடை விதிக்கப்பட்டுள்ளது. இந்தக் காரணத்தாலும், சிறுபான்மையினரைப் பாதுகாக்கும் அமைப்பு அங்கு செயலில் இல்லாததாலும், உயர் சாதியைச் சேர்ந்தவர்கள் கல்வித்துறையில் பெரும்பான்மையினராக இருக்கும் வழக்கம் தொடர்கிறது.

IIT மெட்ராஸில், 2018ல் தொடங்கி,‘கண்காணிப்பு’ப் பிரிவைச் சேர்ந்தவர்கள் அறிவிப்பில்லாமல் மாணவர்களுடைய அறைகளைத் தேடிவருகிறார்கள். இதனிடையே, தன்னுடைய பெயரை வெளியிட விரும்பாத ஒரு PhD அறிஞர், சமீபத்தில் ஊழியர்கள்/ஆசிரியர்களுக்கிடையிலான  மின்னஞ்சல் திரியொன்று வெளியில் கசிந்ததாகவும், அதில், மாணவர்களுக்கு அவர்களுடைய அறைகளில் தனியுரிமையே இருக்கக்கூடாது என்று தடைசெய்கிற நோக்கம் வெளிப்பட்டதாகவும் குறிப்பிட்டார். அந்த அளவு தனியுரிமை தேவைப்படுகிறவர்கள் “கழிப்பறைக்குச் செல்லவேண்டும்” என்று அதில் குறிப்பிடப்பட்டிருந்ததாம். மாணவர்களுடைய அறைகளுக்கு இரவு 9மணிவரை மாணவிகள் செல்ல அனுமதி உண்டு. ஆனால், இங்கு நிகழும் தேடல்களை வைத்துப் பார்த்தால், ஒரு விடுதியின் பதிவேட்டில் ஒரு மாணவியுடைய பெயர் தோன்றினால், அங்குள்ள அறைகள் தலைகீழாகப் புரட்டப்படுவதாகத் தோன்றுகிறது.

கொதிகெண்டிகள், ஆணுறைகள், சிகரெட் துண்டுகள் போன்ற பொருட்களுக்குத் தண்டத்தொகை விதிக்கப்படுகிறது. ஓர் வசிப்பிட அமைப்பில் வாழவேண்டிய வயதுவந்தவர்கள் மத்தியில் இப்படியொரு வெறிபிடித்த மனப்போக்கு ஏன் பின்பற்றப்படுகிறது என்று யாருக்கும் தெரியாத ரகசியம். “என்னுடைய வகுப்புத்தோழர்கள் சிலருக்குக் குழந்தைகள் இருக்கிறார்கள்!” என்றார் அந்த அறிஞர். “நீங்கள் ஆசிரியர்களிடம் இப்படி நடந்துகொள்ளமாட்டீர்கள்தானே? எங்களிடம்மட்டும் ஏன் இப்படி நடந்துகொள்கிறீர்கள்? ஏன் இந்தப் போலித்தனம்? எங்களுக்கு உரிமைகள் ஏதும் கிடையாதா?”

‘எனக்கு அதிர்ச்சியளித்த விஷயம், தனியுரிமைக்கான கோரிக்கை…’ – IIT மெட்ராஸில் மாணவர் விவகாரக் குழு உறுப்பினர்களுக்கிடையிலான, கசியவிடப்பட்ட மின்னஞ்சல் திரியின் ஒரு பகுதி.


நான் பேட்டியெடுத்த பல ஆய்வு அறிஞர்களில் ஒருவர், “பாடத்திட்டத்துக்கு வெளியிலான ஒரு விளையாட்டை வளாகத்துக்குள் சேர்ப்பதாலோ, வாரத்துக்கு ஒருமுறை ஓர் ஆலோசகரை அழைத்துவருவதாலோமட்டும் மன நலம் மேம்பட்டுவிடாது” என்றார். தூய அறிவியலானது எப்படித் தோன்றவேண்டும் என்கிற நம்முடைய பார்வையையே மாற்றவேண்டும். 

முதுநிலை மற்றும் ஒருங்கிணைந்த-PhD அறிஞர்களுக்கு உதவித்தொகைகளை நிறுத்துவதுபற்றிய ஒரு விவாதம் நடந்துகொண்டிருப்பதாக IITகள், IIScயிலுள்ளவர்கள் தெரிவிக்கிறார்கள். அமெரிக்காவிலும் இங்கிலாந்திலும் நடப்பதுபோல், அதிகரித்துவரும் தனியார்மயமாக்கலைத் தழுவிக்கொள்வது, உயர்ந்துவரும் மாணவர் கடன் மற்றும் நிச்சயமற்ற எதிர்காலம் போன்றவை, இந்திய அறிவியல் அறிஞர்களுடைய ஏற்கெனவே மோசமான நிலையிலுள்ள மன நலனை மேம்படுத்தப்போவதில்லை. 

கல்வித்துறையே உயர்வர்க்கத்தினரிடமிருந்து பண்புகளைப் பெற்றுக்கொள்கிறது. எடுத்துக்காட்டாக, நீங்கள் ஆந்திரப்பிரதேசத்திலிருக்கும் குறைந்த வருவாய்க் குடும்பமொன்றிலிருந்து IISTக்கு வந்து முதுநிலைப் பட்டப்படிப்பு படிக்கிறீர்கள் என்றால், உங்களுடைய படிப்பு இலவசமாக இருப்பதற்கும், பட்டம் பெற்றதும் ISROவில் பணிக்குச் சேரவேண்டும் என்கிற உங்கள் கனவு நனவாவதற்கும், நீங்கள் ஒரு குறிப்பிட்ட CGPAவுக்குமேல் இருக்கவேண்டும். ஒருவேளை, நீங்கள் இந்த நிலையிலிருந்து கீழே இறங்கிவிட்டால், ஒரு செமஸ்டருக்கு ரூ. 48,000வரை செலுத்தவேண்டும். PhD அறிஞர் என்றமுறையில், 32,000 தொடக்க உதவித்தொகையில் நீங்கள் வாழ்க்கை நடத்தலாம். ஆனால், நாட்கள் செல்லச்செல்ல, நிலைமை கடினமாகிறது. நீங்கள் உங்கள் குடும்பத்தை ஆதரிக்கவேண்டியிருந்தால், அல்லது, வீட்டுக்குப் பணம் அனுப்பவேண்டியிருந்தால், உங்களை என்ன செய்வது என்பதே கல்வி அமைப்புக்குத் தெரியாது.

மன நலன் என்பது ஒரு வெற்றிடத்தில் இருப்பதில்லை. தனி நபர்கள் பணி அழுத்தத்துக்கு எப்படி எதிர்வினையாற்றுகிறார்கள் என்பதைப் பல காரணிகள் தீர்மானிக்கின்றன. எடுத்துக்காட்டாக, மரபியல், சமூகப் பொருளாதார நிலைகள் மற்றும் சமூக உறவுகள். அதேசமயம், கல்வித்துறை கட்டமைக்கப்பட்டிருக்கும் அமைப்பைத் தீவிரமாக மாற்றாமல், தனிமையான, உயர் அழுத்தப் பணிச் சூழல்கள், மோசமான மன நிலை போன்ற உளவியல் சமூகவியல் காரணிகளுக்கிடையிலான உறவை அலட்சியப்படுத்துவது குறைந்தபட்சம் தவறான வழிநடத்தலாகும், இன்னும் மோசமான சூழ்நிலையில், அது இந்திய அறிவியல்துறையில் நிகழும் தற்கொலை மரணங்களைத் ‘தடுமாற்ற’ங்களாகக்  காணவேண்டும் என்று வேண்டுமென்றே வலியுறுத்துதலாகும். 

“பட்டப்படிப்பு ஆராய்ச்சிக்கான ஊக்கத்தொகைகளைக் கொண்ட இந்த ஒட்டுமொத்த அமைப்பும், இதிலிருக்கும் அதிகார அடுக்குகளும் வேறுவிதமாக இருக்கவேண்டும்” என்று ஒரு பட்டதாரி மாணவர் என்னிடம் சொன்னார். “கல்வித்துறை இதேபோல் கட்டமைக்கப்படுகிறவரையில், நம்மால் மன நலனைக் கையாள இயலாது.”

ஐந்து மாதங்களுக்குமுன் NCBSல் நிகழ்ந்த நம்ரதாவின் மரணம், செய்தியாகவில்லை. அவருக்கு நெருக்கமாக இல்லாத சக மாணவர்கள், “இங்குள்ள சூழல் குறைந்தபட்சம் IIScயைவிட மேம்பட்டுள்ளது” என்றார்கள். 

நம்ரதா ஒரு புள்ளிவிவரமாக இல்லை. இதுபோன்ற ஒரு கட்டுரையில் அதை மறப்பது எளிது. “நம்ரதாவைப்பற்றி, அவருடைய மரணத்துடன் சம்பந்தப்படாத எதையாவது சொல்லுங்கள்.” அவருடைய நண்பர், சக மாணவரான ராஜேஷுக்கு நான் இப்படி உரைச்செய்தி அனுப்பினேன். வேலையில் மூழ்கியிருந்த அவர், பல மணி நேரம் கழித்துதான் பதில் அனுப்பினார்.

“நான் சந்தித்த மனிதர்களில் மிகவும் கருணையானவர்களில் அவர் ஒருவர். அவர் எப்போதும் தன்னைவிடப் பிறரை முக்கியமாகக் கருதுகிறவர். சில நேரங்களில் அது பிழையாகவே அமைந்தாலும் சரி. அவர் கலைத்துறையிலும் நல்ல ஆர்வம் காட்டினார், குறிப்பாக, காகிதங்களால் செய்கிற Quillingல். அவர் உயிர்த் தகவலியல் (bioinformatics) துறையில் முதுகலைப் பட்டம் பெற்றவர். ஆகவே, நிரலெழுதுதல் (coding) மற்றும் உயிர்த் தகவலியல் மென்பொருள்களைப்பற்றி எங்களுக்கு என்ன கேள்விகள் இருந்தாலும் அவரிடம்தான் செல்வோம். அவருக்குப் பழ இனிப்புகள் பிடிக்காது. சுத்தமாகப் பிடிக்காது. ப்ளூபெர்ரி டேனிஷ், மாம்பழ யோகர்ட், சீதாப்பழ ஐஸ் க்ரீம் போன்றவற்றை அவர் விரும்பியதில்லை. அவற்றைச் சும்மா சுவை பார்க்கக்கூட அவர் தயாராக இல்லை. மிக முக்கியமாக, ஒவ்வொருவரும் நம்பிக்கைவைக்கக்கூடிய ஒருவராக அவர் இருந்தார்.”

ஆசிரியர் குறிப்புரித்தி தஸ்திதர், தில்லியைச் சேர்ந்த கவிஞர், இதழாளர். தில்லி அம்பேத்கர் பல்கலைக்கழகத்தில் MA பாலின ஆய்வுகள் பயின்றுவரும் முதுகலைப் பட்டப்படிப்பு மாணவர் அவர். அவருடைய படைப்புகளை, அவருடைய பூனைகளை, அல்லது, பாலினக் கருத்தாக்கத்தின்மீதான அவருடைய தீவிர அன்பை மேலும் காண்பதற்கு, @gaachburi -ல் நீங்கள் அவரைப் பின்தொடரலாம்.

பதிப்பாசிரியர் குறிப்பு: *தகவல் தந்தவர்களைப் பாதுகாப்பதற்காக, பெயர்கள் மாற்றப்பட்டுள்ளன
(துயரத்தில் உள்ளவர்கள், அல்லது, தற்கொலை எண்ணம் கொண்டவர்களுக்கு ஆலோசனை உதவி தேவைப்பட்டால் ஆரோக்கிய சஹாயவாணி 104ஐ அழைக்கலாம்).
உதவித் தொலைபேசி எண்கள் இங்கும் உள்ளன.

This piece is part of a series supported by India Alliance.


About the author(s)
TLoS Team
TLoS Team or TLoS is a feminist science media collective based in India

4 responses to "Against a Science of Sacrifice"

    S Deb says:

    Captured a lot of areas perfectly well. What needs to change is the absolute power that a PI holds, which in many cases is misused. A system that is able to pick up any misuse of power needs not a ‘let’s it hush it down to avoid an administrative mess’ but rather a intervention that helps the person victimised. Academia itself by nature comes with a lot of pressure, but what can be definitely avoided is the stress of working with a bad PI. People don’t quit their lives or jobs, they quit the lab culture or the PIs they work with.

    rithumoni says:

    Hi… First of all Thank u for sharing this article.i have a lot of doubts in PhD research paper.
    just now i read this blog.My doubts are clarrified.Once again thank u for posting this article and keep posting regularly.

    AJ says:

    How is noone talking about these privacy issues… yes there is a generation gap, i fear the previous generation will always tend to their ways rather than think logically about how privacy is a right irrespective of whether it is a PhD, post doc or professor

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *